Mollierdiagram (h,x-diagram): uitleg en toepassingen

Neem contact met ons op

Mollierdiagram (h,x-diagram): uitleg en toepassingen

Het Mollierdiagram, ook wel het h,x-diagram genoemd, is een belangrijk hulpmiddel binnen de klimaattechniek. Met dit diagram kunnen de eigenschappen van vochtige lucht worden bepaald en veranderingen door verwarmen, koelen, luchtbevochtiging en luchtontvochtiging inzichtelijk worden gemaakt.

Voor installateurs, adviseurs en ontwerpers van luchtbehandelingsinstallaties biedt het Mollierdiagram waardevolle informatie voor het berekenen van luchtbehandelingsprocessen en het selecteren van geschikte systemen.

Wat is het Mollierdiagram?

Het Mollierdiagram werd in 1923 ontwikkeld door de Duitse ingenieur Richard Mollier. Het diagram toont het verband tussen temperatuur, luchtvochtigheid en energie-inhoud van vochtige lucht.

Vochtige lucht bestaat uit een mengsel van droge lucht en waterdamp. De eigenschappen van dit mengsel veranderen wanneer lucht wordt verwarmd, gekoeld, bevochtigd of ontvochtigd.

Met het Mollierdiagram kunnen deze veranderingen grafisch worden weergegeven. Bij een bekende luchtdruk zijn onder meer de temperatuur, relatieve luchtvochtigheid, het waterdampgehalte en de enthalpie uit het diagram af te lezen.

Het diagram wordt onder andere gebruikt bij het ontwerpen en dimensioneren van luchtbehandelingskasten, luchtbevochtigers, ontvochtigingssystemen en adiabatische koeling.

Welke grootheden staan in het Mollierdiagram?

Drogeboltemperatuur (t, °C)

De drogeboltemperatuur is de gewone luchttemperatuur, gemeten met een thermometer zonder bevochtigde sensor.

Het is een van de belangrijkste uitgangspunten voor het bepalen van de toestand van lucht.

Natteboltemperatuur (tw, °C)

De natteboltemperatuur is de temperatuur die onder bepaalde omstandigheden wordt bereikt door verdamping van water vanaf een bevochtigd meetoppervlak.

Deze temperatuur is vooral relevant bij verdampingsprocessen en adiabatische koeling. Het verschil tussen de drogebol- en natteboltemperatuur geeft inzicht in het beschikbare verdampingskoelpotentieel.

Waterdampgehalte (x, g/kg droge lucht)

Het waterdampgehalte geeft aan hoeveel gram waterdamp aanwezig is per kilogram droge lucht.

Deze grootheid wordt in de klimaattechniek vaak de absolute vochtigheid genoemd. Strikt genomen gaat het om de mengverhouding tussen waterdamp en droge lucht.

Het waterdampgehalte is belangrijk bij het berekenen van de benodigde capaciteit van luchtbevochtigings- en ontvochtigingssystemen.

Relatieve luchtvochtigheid (RV, %)

De relatieve luchtvochtigheid geeft aan hoe dicht de aanwezige hoeveelheid waterdamp bij de verzadigingstoestand van lucht ligt, bij dezelfde temperatuur.

Bij een relatieve luchtvochtigheid van 100% is de lucht verzadigd. Wanneer verzadigde lucht verder afkoelt, kan condensatie ontstaan.

De relatieve luchtvochtigheid is afhankelijk van de temperatuur. Wanneer lucht wordt verwarmd zonder extra waterdamp toe te voegen, daalt de relatieve luchtvochtigheid.

Enthalpie (h, kJ/kg droge lucht)

Enthalpie beschrijft de specifieke energie-inhoud van vochtige lucht.

Deze grootheid wordt gebruikt om warmteoverdracht en energieveranderingen tijdens luchtbehandelingsprocessen te analyseren.

Zo kan het Mollierdiagram inzicht geven in de thermische gevolgen van verwarmen, koelen en bevochtigen.

Luchtdichtheid (ρ, kg/m³)

De luchtdichtheid beschrijft de massa van lucht per volume-eenheid.

De dichtheid is afhankelijk van onder andere temperatuur, luchtvochtigheid en luchtdruk. Deze informatie is relevant bij het omrekenen van luchtvolumestromen naar massastromen.

Hoe leest u een Mollierdiagram?

Om een luchttoestand te bepalen, zijn doorgaans twee onafhankelijke luchtcondities en de bijbehorende luchtdruk nodig.

Wanneer bijvoorbeeld de drogeboltemperatuur en relatieve luchtvochtigheid bekend zijn, kan het snijpunt van de bijbehorende lijnen in het Mollierdiagram worden opgezocht.

Vanuit dit punt kunnen aanvullende eigenschappen worden afgelezen, zoals het waterdampgehalte en de enthalpie.

Een Mollierdiagram lezen in vier stappen:

  1. Bepaal de drogeboltemperatuur van de lucht.
  2. Zoek de bijbehorende relatieve luchtvochtigheid.
  3. Bepaal het snijpunt van beide lijnen in het diagram.
  4. Lees vanuit dit punt het waterdampgehalte, de enthalpie en andere gewenste eigenschappen af.

Het diagram maakt daarnaast zichtbaar hoe de luchttoestand verandert tijdens verschillende luchtbehandelingsprocessen.

Verwarmen van lucht in het Mollierdiagram

Wanneer lucht wordt verwarmd zonder waterdamp toe te voegen of te verwijderen, blijft het waterdampgehalte (x) gelijk.

De luchttemperatuur en enthalpie nemen toe, terwijl de relatieve luchtvochtigheid afneemt.

Dit verklaart waarom binnenlucht tijdens het stookseizoen relatief droog kan worden. Koude buitenlucht bevat vaak weinig waterdamp. Wanneer deze lucht wordt opgewarmd, daalt de relatieve luchtvochtigheid verder.

Om een gewenste relatieve luchtvochtigheid te bereiken, kan aanvullende luchtbevochtiging nodig zijn.

Adiabatische luchtbevochtiging en koeling

Bij adiabatische luchtbevochtiging wordt water in de lucht gebracht en verdampt het door warmte op te nemen uit de omringende lucht.

Hierdoor neemt het waterdampgehalte toe en daalt de luchttemperatuur.

Bij een ideaal adiabatisch verdampingsproces blijft de enthalpie van de lucht bij benadering constant. In een werkelijk systeem kunnen onder andere de watertemperatuur en toegevoerde energie kleine afwijkingen veroorzaken.

Als praktische vuistregel geldt dat de luchttemperatuur bij adiabatische bevochtiging ongeveer 2,5 °C kan dalen per 1 g/kg extra verdampt water, zolang de procesomstandigheden dit toelaten.

Deze combinatie van luchtbevochtiging en koeling maakt adiabatische systemen interessant voor energie-efficiënte klimaatbeheersing.

Condair biedt verschillende oplossingen voor adiabatische luchtbevochtiging en koeling, waaronder systemen voor luchtbehandelingskasten en directe ruimtebevochtiging.

Stoombevochtiging: luchtbevochtiging met warmte-inbreng

Bij stoombevochtiging wordt waterdamp rechtstreeks aan de lucht toegevoegd.

Hierdoor neemt het waterdampgehalte toe. Omdat de toegevoerde stoom ook energie bevat, stijgt de enthalpie van de vochtige lucht.

Bij gebruikelijke omstandigheden kan de luchttemperatuur tijdens stoombevochtiging ongeveer gelijk blijven of licht stijgen. Dit wordt in de klimaattechniek vaak een vrijwel isothermisch bevochtigingsproces genoemd.

De exacte temperatuurverandering hangt af van de eigenschappen en hoeveelheid van de toegevoerde stoom en de oorspronkelijke luchtcondities.

Stoombevochtiging wordt veel toegepast wanneer een nauwkeurige luchtvochtigheidsregeling gewenst is, bijvoorbeeld in ziekenhuizen, laboratoria en industriële productieomgevingen.

Koelen en ontvochtigen in het Mollierdiagram

Het Mollierdiagram maakt ook zichtbaar wat er gebeurt wanneer lucht wordt gekoeld.

Zolang de temperatuur boven het dauwpunt blijft, neemt de luchttemperatuur af zonder dat het waterdampgehalte verandert. De relatieve luchtvochtigheid stijgt hierbij.

Wanneer de lucht verder wordt afgekoeld tot onder het dauwpunt, kan waterdamp condenseren. Het waterdampgehalte neemt dan af en de lucht wordt ontvochtigd.

Dit principe vormt de basis voor veel systemen voor koeling en condensatieontvochtiging.

Bij adsorptieontvochtiging wordt waterdamp daarentegen uit de lucht opgenomen door een vochtbindend materiaal. Ook dit proces kan met behulp van luchttoestanden in het Mollierdiagram worden geanalyseerd.

De benodigde bevochtigingscapaciteit berekenen

Het Mollierdiagram helpt bij het bepalen hoeveel vocht aan een luchtstroom moet worden toegevoegd om de gewenste luchtcondities te bereiken.

Daarvoor zijn onder meer het luchtdebiet, de luchtdichtheid en het verschil tussen het oorspronkelijke en gewenste waterdampgehalte nodig.

Een vereenvoudigde berekening van de bevochtigingscapaciteit luidt:

Bevochtigingscapaciteit (kg/h) = luchtdebiet (m³/h) × luchtdichtheid (kg/m³) × verschil in waterdampgehalte (g/kg) ÷ 1.000

Rekenvoorbeeld

Stel dat een luchtbehandelingsinstallatie een luchtdebiet heeft van 5.000 m³/h.

Het oorspronkelijke waterdampgehalte bedraagt 4 g/kg droge lucht en het gewenste waterdampgehalte 7 g/kg droge lucht.

Bij een aangenomen luchtdichtheid van 1,2 kg/m³ bedraagt het verschil in waterdampgehalte 3 g/kg.

De benodigde hoeveelheid toe te voegen vocht wordt dan:

5.000 × 1,2 × 3 ÷ 1.000 = 18 kg/h

Voor dit vereenvoudigde voorbeeld bedraagt de berekende bevochtigingsbehoefte dus 18 kg/h.

In de praktijk moet rekening worden gehouden met onder meer verliezen, de systeemconfiguratie, de luchtcondities en de vereiste regelbaarheid. De definitieve bevochtigingscapaciteit vraagt daarom om een toepassingsspecifieke berekening.

Neem contact met ons op

Adviseur

Tekst

Condair-expert

Copytext